Botox: dierenleed voor een twijfelachtige schoonheid

Gruwelijke dierproeven falen om veiligheid zenuwgif te garanderen

Rimpelloos door het leven gaan, het is de droom van heel wat vrouwen én mannen. In een oppervlakkige maatschappij van onbereikbare schoonheidsidealen zijn met name bekende mensen en acteurs bijna verplicht om er eeuwig jong te blijven uitzien. Een van de lapmiddelen die daarbij gebruikt worden, is Botox. Wat weinigen weten, is dat Botox het resultaat is van gruwelijke dierproeven. En ondanks deze proeven treden er regelmatig bijwerkingen en zelfs sterfgevallen op ten gevolge van dit giftige product.

Naast sterren zoals Cher, Meg Ryan, Tom Cruise en zelfs Hillary Clinton, zijn er ook heel wat bekende Belgen en Nederlanders die reeds meermaals een Botox-injectie lieten zetten. Peter Van Asbroeck, Phaedra Hoste en Axelle Red gaven reeds toe dat ze injecties kregen. Voorbeelden van bekende Nederlanders die Botox (zouden) gebruiken zijn Rebecca Loos, Katja Schuurman en Linda de Mol.

Mede dankzij deze bekende uithangborden en de massale mediabelangstelling, is Botox voor cosmetische doeleinden razend populair. Een kleine injectie zorgt ervoor dat rimpels voor meerdere maanden verdwijnen. Maar de prijs voor deze kortstondige 'schoonheid' is immens: het lijden en de dood van duizenden dieren.

Een medewerker van de dierenrechtenorganisatie BUAV nam beelden van konijnen in een laboratorium die gebruikt werden om een anti-rimpelbehandeling Dysport (een concurrent van Botox), te testen. Dit deed hij toen die undercover werkte in Wickham Laboratories in het Engelse Hants. Lees hier meer over het onderzoek.

300.000 muizen per jaar
Botox is de merknaam van een van de producten die het zenuwgif botulinum bevatten. Door frequent gebruik in de media is de naam Botox ondertussen ingeburgerd als een term voor een inspuitbare anti-rimpel behandeling met het bacteriële vergif.  Het gif wordt gebruikt voor medische, en steeds vaker, voor cosmetische toepassingen. Elke productie-eenheid Botox wordt getest vooraleer het bij de klant komt. Een staaltje wordt geïnjecteerd in de buik van muizen. Dit leidt tot verlamming, beschadigd zicht en ademnood. Na drie of vier dagen van lijden, sterven ze een verstikkingsdood.

Geschat wordt dat jaarlijks wereldwijd 100.000 tot 300.000 muizen op deze wrede manier sterven bij Botoxproeven. Er zijn al diervrije testmethoden beschikbaar, maar de producenten beslissen of en wanneer die gebruikt zullen worden. De groepering Doctors Against Animal Experiments wil met haar campagne "Stop dierproeven voor Botox" het publiek informeren, druk uitoefenen op de fabrikanten en overheden om de validatie en toepassing van de diervrije methoden te versnellen en de muisanalyse te verbieden met een Europese wet.

Botox is een dodelijk gif
Botulinum-toxine wordt geproduceerd door de bacterie Clostridium botulinum die kan voorkomen in vuile vleesconserven. Het is het meest krachtige vergif dat we kennen. Een onvoorstelbaar kleine hoeveelheid, een honderdduizendste van een milligram, kan een mens doden.
Het blokkeert de signaaloverdracht van zenuwen naar spieren. De spier wordt verlamd. Een vergiftigde persoon sterft door verstikking nadat de ademhalingsspieren verlamd worden. Indien heel goed verdund, kan deze stof gebruikt worden voor de behandeling van verschillende medische aandoeningen, zoals migraine, scheel kijken, het ongecontroleerd knipperen van de ogen en andere spieraandoeningen.
Door een Botox-injectie worden gezichtsspieren verlamd, zodat de huid glad wordt. Dit effect blijft twee tot zes maanden. Dat is de tijd dat een lichaam nodig heeft om nieuwe zenuwuiteinden aan te maken.

Proefdieren sterven verstikkingsdood
Aangezien Botox potentieel heel gevaarlijk is, moet het enorm verdund worden vooraleer het op mensen kan worden toegepast. Het productieproces kan zorgen voor verschillen in kracht. Daarom wordt elke productie-eenheid getest vooraleer het op de markt wordt gebracht.  De standaardprocedure is een klassieke LD 50-test. Groepen muizen worden in de buik geïnjecteerd met verschillende dosissen van Botox. De LD 50-test veroorzaakt enorme pijn bij de dieren. Na drie of vier dagen van verlamming, verminderd zicht en ademhalingsproblemen, sterven ze uiteindelijk aan verstikking.
Voor het testen van chemicaliën worden aangepaste LD50-testen al jarenlang aanvaard. Voor deze testen zijn minder dieren nodig en ze lijken minder pijnlijk. Maar toch worden zelfs deze kleine verbeteringen niet aanvaard bij het testen van Botox. De klassieke test, waarbij de dood op het einde optreedt, blijft in gebruik.
Buiten de productie-eenheidstesten, worden bij elk nieuw geregistreerd product en elke verandering in het productieproces zogenaamde stabiliteitstesten uitgevoerd. Deze testen worden uitgevoerd in de eerste vijf jaar na de formele registratie en er zijn grote hoeveelheden dieren voor nodig.
Ongeveer 100 muizen worden gebruikt voor elke productie-eenheid van botulinum toxine-producten (1), wat neerkomt op 100.000 tot 300.000 muizen wereldwijd, elk jaar. En met de groeiende populariteit van botoxachtige producten, neemt dit aantal nog toe. (2)

Meerdere alternatieven voorhanden
Er bestaan een aantal alternatieven op de bestaande dierproeven, waarvan sommige gewoon verfijnde methoden zijn, waarbij nog steeds dieren worden gedood, maar waarbij ze minder lijken te lijden. Vanuit het oogpunt van dierenwelzijn is echter elke proef waarbij een dier lijdt, onaanvaardbaar.

Alternatieven zijn:

• Lokale spierverlamming: de toxine wordt geïnjecteerd onder de huid van een van de achterpoten van de muizen en de effecten worden bestudeerd. Dit is een verfijnde test die veel minder leed veroorzaakt dan de LD50-test. Voor elk preparaat zijn 32 muizen vereist. Deze methode werd gevalideerd door de bevoegde autoriteit in het Verenigd Koninkrijk, de National Institute for Biological Standards and Controls (NIBSC) en wordt al jarenlang frequent gebruikt (3).
• Slokdarmzenuw-diafragma preparaat: een muis of rat wordt gedood om zijn diafragma, waaronder de zenuwen van de slokdarm, te verwijderen. Elektrische stimulatie van de zenuw zorgt ervoor dat deze samentrekt. De toepassing van variërende concentraties van botulinum toxine veroorzaakt verlamming en dus minder samentrekking van de spieren. Deze methode werd ontwikkeld aan de medische school in Hannover (Duitsland), en opgedragen door de fabrikant Merz.
• Tussenribspieren preparaat: hiervoor worden repen van tussenribspieren van ratten gebruikt, die gedood werden. De zenuwen krijgen elektrische stimulansen en de reactie van de spier wordt gemeten na het toedienen van botulinum toxine. Er kunnen zes preparaten gemaakt worden van een rat (3). Deze methode werd ontwikkeld door het bedrijf Ipsen.
• SNAP-25 endopeptidase activiteitsanalyse: Deze moleculaire biologische test meet de specifieke splijting van de synthetische proteïne SNAP-25 door botulinum toxine. Het is goedkoop en duurt slechts vier uren, wat veel sneller is dan de muisanalyse. Het werd ontwikkeld door de Britse National Control Laboratory NIBSC die het al jarenlang gebruikt, waarmee jaarlijks minstens 5000 muizenlevens gespaard worden (4). Sinds 2005 staat de Europese Farmacopee het gebruik van de endopeptidase activiteitsanalyse toe als eindtest. Deze test is geen volledig diervrije proef. Er wordt gebruik gemaakt van antilichaampjes die geproduceerd worden in dieren. De NIBSC is de test verder aan het verbeteren om het gebruik van antilichaampjes te vermijden. Het Amerikaanse bedrijf Allergan ontwikkelt een SNAP-25 test die werkt met een fluorescent detectiesysteem in plaats van antilichaampjes. Ipsen Ltd. werkt ook aan een SNAP-25 onderzoek.
• Verschillende ELISA-testen werden ontwikkeld die bepaalde delen van het toxine met antilichaampjes ontdekken.
• Proeven gebaseerd op cellen: Allergan werkt aan een proef met murine neuroblastoma cellen.

Dubieuze wetgeving
De Europese Farmacopee is een handleiding voor de productie, labelling, het testen en de opslag van farmaceutische producten in Europa. De regularisaties worden bepaald door een EU-instantie, de European Directorate for the Quality of Medicines & Health Care (EDQM) in Straatsburg in Frankrijk.

De Europese Farmacopee eist dat voor elke productie-eenheid botulinum toxine een LD50 test wordt uitgevoerd op muizen (5). Sinds 2005 worden er ook drie "alternatieve" testen toegestaan, als ze dezelfde resultaten opleveren als de LD50 test.

Deze zijn:

1. Endopeptidase onderzoek
2. Slokdarmzenuw-diafragma preparaat bij muizen 
3. Biologisch onderzoek op muizen waarbij verlamming (niet de dood) als eindpunt wordt genomen

Fabrikanten kunnen hun eigen alternatieve testen ontwikkelen en valideren die dan enkel aanvaard worden voor hun product. Als alledrie de fabrikanten hetzelfde alternatief hebben gevalideerd, kunnen de proeven met muizen verwijderd worden van de Europese Farmacopee. Alle bedrijven werken momenteel helaas met verschillende testsystemen. Zolang zij niet bereid zijn om samen te werken, zal de LD50-test aanzien blijven als de "gouden standaard", ondanks de wreedheid en de onbetrouwbaarheid (6).
Botoxproducten worden goedgekeurd als medicijn, wat de reden is waarom de EU Cosmetic Directive, die het testen van cosmetische producten op dieren verbiedt, hier niet van toepassing is. Bovendien heeft de Directive het over cosmetische producten voor uitwendig gebruik (zoals op de huid), terwijl botoxproducten ingespoten worden.
Dokters die botoxproducten gebruiken voor esthetische redenen doen dit meestal "officieus"; dit betekent dat het medicijn niet werd goedgekeurd voor deze toepassing. Afhankelijk van het preparaat dat gebruikt wordt, moeten patiënten een overeenkomst tekenen dat ze op eigen risico behandeld worden met een medicijn dat niet officieel goedgekeurd is voor de behandeling van rimpels. Botox Cosmetics®, Vistabel® en Azzalure® hebben een licentie voor de tijdelijke behandeling van bepaalde rimpels zoals fronslijnen.

Blikken besmet vlees
Botulinum toxine werd gevonden in blikken van vlees dat besmet was met een bepaalde bacterie. In 1895 identificeerde de Belgische microbioloog Emile Van Ermengen de bacterie Clostridium botulinum als de oorzaak van het dodelijke "worstenvergif". Hij noemde het "botulinum toxine" naar de Latijnse woorden "botulus" = worst en "toxine" = vergif.

In 1946 werd het botulinum toxine A voor het eerst gezuiverd. Om de verlammende effecten te testen werden apen gebruikt. In de jaren 1980 werd het gebruikt om mensen te behandelen die schele ogen hadden door de toxine in de oogspieren te spuiten. Meer medische indicaties werden snel gevonden. In 1989 kreeg Allergan de toestemming voor zijn medicijn Oculinum voor de behandeling van scheel kijken, het ongecontroleerd knipperen van de ogen en andere spieraandoeningen. Later werd het product BOTOX genoemd. Tegenwoordig kunnen meer dan 50 zenuw- en spierziekten behandeld worden met botulinum toxine.

Sinds 1992 wordt de toxine meer en meer gebruikt voor cosmetische doeleinden. In 2002 werd BOTOX © COSMETICS van Allergan goedgekeurd in de V.S. (1). In een mum van tijd werd het bacteriële vergif een lifestyle medicijn en een wereldwijd kassucces.

Welke bedrijven produceren botulinum toxine?
Er zijn 9 afzonderlijke typen van botulinum toxine, waarnaar verwezen wordt als types A, B,C, enz. Botulinum toxine A wordt vooral gebruikt voor medische en cosmetische doeleinden. Botulinum toxine B is ook verkrijgbaar als een medicijn.

Producenten van botulinum toxine A-producten:

Allergan Inc.
P.O. Box 19534
Irvine, CA 92623
USA

BOTOX® is het originele product. In 2002 verwierf  BOTOX® COSMETICS de toestemming voor cosmetische toepassingen in de V.S. Het wordt in kleinere doseringen gemaakt dan BOTOX® die gebruikt wordt voor medische doeleinden.  BOTOX® COSMETICS wordt in Europa op de markt gebracht als Vistabel®. De productie en dierproeven voor de Europese markt worden uitgevoerd in Ierland. Allergan heeft voor de marketing van zijn producten in Japan en China een licentie gegeven aan GlaxoSmithKline.

Ipsen Ltd.
190 Bath Road
SL1 3XE Slough
UK

Dysport® wordt enkel toegelaten voor medische behandelingen. De dierproeven worden uitgevoerd in de Wickham Laboratories in het Verenigd Koninkrijk.

Merz-Pharma GmbH & Co. KGaA
Eckenheimer Landstraße 100
60318 Frankfurt
Germany

Xeomin® wordt gebruikt voor slechts twee medische doeleinden: de behandeling van torticollis (scheefstaand hoofd) en blepharospasmus (kramp in de oogleden). Merz wil een vergunning voor cosmetische doeleinden bekomen. De dierproeven worden uitgevoerd in het testlaboratorium LPT in Hamburg in Duitsland.

Galderma Ltd.
Meridien House, 3rd Floor
69 - 71 Clarendon Road
Watford, Hertfordshire
WD17 1DS
UK

Galderma is een overkoepelend bedrijf van Nestlé en L’Oreal. Het botulinum toxine product Azzalure® werd in verschillende Europese landen goedgekeurd voor de behandeling van fronslijnen in 2009. Het is een formule van Dysport®, gebruikt voor cosmetische toepassingen.

Explosief groeiende markt  
Het menselijk lichaam heeft drie tot zes maanden nodig om de verlamde zenuwuiteinden opnieuw aan te maken. Het anti-rimpel effect verdwijnt en de behandeling moet herhaald worden. Dit is hoe schoonheidspatiënten vaste klanten worden.

Mede dankzij de media werd Botox een lucratieve business met enorme groeicijfers. In 1993 was de globale omzet van Allergan 25 miljoen dollar. In 2001 was dit al 310 miljoen. De toestemming voor cosmetisch gebruik deed de verkoopcijfers wereldwijd enorm toenemen. In 2005 verkocht Allergan voor 831 miljoen dollar aan Botox-producten en in 2006 zelfs 1,2 miljard (1,7). Ipsen verkocht Dysport® in 2006 voor 128 miljoen euro (8).

Botox® was het op een na best verkochte medicijn in de wereld in 2005, met Viagra® op de eerste plaats (7). In 2005 werd 43% van de Botox®-producten gebruikt voor cosmetische toepassingen en 57% voor medische (7).

Wat zijn de gevaren voor de klant?
Ernstige, ongewilde bijwerkingen treden op bij het gebruik van botulinum toxine-producten voor zowel medische als cosmetische toepassingen. Het gif kan zich van de plaats van injectie verplaatsen naar andere delen van het lichaam en spierverlamming veroorzaken. Dit kan leiden tot ademhalingsproblemen en moeilijkheden om te slikken. Wereldwijd werden al 600 ongewilde bijeffecten gemeld en 28 doden (9). In februari 2008 meldde de Amerikaanse Food and Drug Administration verdere ernstige bijwerkingen. Verschillende kinderen met spasmen aan de ledematen waren gestorven na de behandeling (10).

Wat moet er gedaan worden?
Slechts weinigen kennen de waarheid achter Botox, en het is daarom belangrijk dat het Europese publiek ingelicht wordt over deze zaak. Elke consument, elke plastisch chirurg of dermatoloog moet weten dat de anti-rimpel behandeling gepaard gaat met afschuwelijk dierenleed. Hoe meer Botox wordt gebruikt, hoe meer dieren moeten lijden. Zolang deze dierproeven uitgevoerd worden, zouden Botox-producten moeten worden geboycot.Het uiteindelijke doel van de campagne "Stop dierproeven voor Botox" is: 

• het publiek informeren over de gruwelijke dierproeven
• de fabrikanten diervrije methoden laten gebruiken in plaats van de muistest
• de muistest uit de Europese Wetgeving krijgen

Jij kan helpen!

• Gebruik geen Botox-producten
• Verspreid de boodschap
• Schrijf naar de producenten en vraag hen om de validatie en implementatie van diervrije methoden te bespoedigen.

Referenties:

(1) K. Botrill: Growing old disgracefully: The cosmetic use of botulinum toxin. 2003, ATLA 31, 381-391
(2) Hans Bigalke, Medical School Hanover, in Swiss TV programme "Kassensturz", 20 Nov 2007
(3) D.W. Straughan: Progress in applying the three Rs to the potency testing of botulinum toxin type A. 2006, ATLA, 34, 305-313
(4) Potency without Pain - Dr Hadwen Trust Science Review 2006, p. 7-8
(5) European Pharmacopoeia 5.0, Botulinum Toxin Type A for injection, 01/2005:2113
(6) European Directorate for the Quality of Medicines (EDQM), personal corresondence
(7) Allergan: Annual Report 2005, p. 8
(8) Pharmafirma Merz will in den Botox-Markt. Der Tagesspiegel, 2 Febr 2008
(9) arznei-telegramm 2007: 38 (9), 88
(10) FDA News, 08.02.2008 http://www.fda.gov/bbs/topics/NEWS/2008/NEW01796.html