Mens vs. muis & rat
Muizen en ratten zijn dieren die het meest gebruikt worden in het dierenlab. Kleine verschillen en grote verschillen zorgen al dat ziekten of medicatie zich anders voortdoen of reageren. Hieronder een overzicht van diverse verschillen tussen deze dieren en mensen.
| Muizen/ratten | Mensen |
| Plaque (vaatvernauwing van bloedvaten) ontstaat in de lever | Plaque ontstaat in de bloedvaten (wat uiteindelijk kan leiden tot beroerte of hartziekten) |
| Imuran (immunosuppressiva) veroorzaakt geboortedeffecten in muizen. | Imuran veroorzaakt geen geboortedefecten in mensen. |
| Maken vitamine C aan in het lichaam | Kan alleen vitamine C verkrijgen via dieet |
| Lysodren (kanker chemotherapie) veroorzaakt geen nierfalen. | Lysodren veroorzaakt nierfalen bij mensen |
| Overgevoelig voor chloor (ook bij kleine dosis) | Kan tegen chloor, zelfs bij grotere dosissen. |
| Maakt vitamine B aan in de appendix | Maakt vitamine B aan in de lever |
| Myambutol (TB antibiotica) veroorzaakt geboorteafwijkingen bij muizen | Myambutol veroorzaakt geen geboorteafwijkingen bij muizen |
| Veel medicatie verdwijnt binnen 3 uur uit het lichaam. De risico's zijn daarom kleiner. | Het duurt bij vele medicatie tot 72 uur voordat ze uit het lichaam verdwijnen. |
| Thymidine verkleint tumoren bij muizen | Thymidine verkleint geen tumoren bij mensen |
| Catapres (Clonidine) (anti-hypertensie; tegen hoge bloeddruk) veroorzaakt retinale degeneratie in ratten. | Niet bij mensen. |
| Kan niet langer dan 15 minuten direct zonlicht verdragen | Kan zonlicht voor veel langere perioden verdragen |
| Chloroform toxisch in zeer lage dosis bij muizen. | Mensen kunnen langer chloroform verdragen |
| Moban (verdoving) veroorzaakt borstkanker bij muizen | Moban veroorzaakt geen borstkanker bij mensen |
| Ratten hebben geen galblaas. Ze verteren vetten anders. | Mensen hebben een galblaas en verteren de vetten anders. |
| Heeft 3,5 keer zoveel proteine nodig als mensen | Teveel proteine kan bij mensen nierdefecten veroorzaken |
| Meclazine (tegen wagenziekte) veroorzaakt geboortedefecten bij ratten. | Meclazine veroorzaakt geen geboortedefecten bij mensen. |
| Coumarin (bloedverdunner) veroorzaakt leverschade. | Coumarin veroorzaakt geen leverschade bij mensen. |
*[1]
(Borst)kanker
Voor onderzoek naar borstkanker worden vaak vooral ratten en muizen ingezet. Muizen ontwikkelen niet van nature borstkanker, dus dit is sowieso een slecht model voor borstkanker. [2]
Daarnaast is de metabolisme van muizen, ratten en andere knaagdieren anders. Ook de absorptie van stoffen en de uitscheiding daarvan verloopt anders. Daardoor vormen knaagdieren zeer slechte modellen voor chemopreventieve en chemotherapeutische onderzoeken [3].
In Breast Cancer Research van Jong Kim, Michael O'Hare en Robert Stein wordt het volgende aangegeven: "Het meest gebruikte dierenmodel speelt een gelimiteerde rol in kankeronderzoek, omdat de biologische eigenschappen van knaagdieren en hun tumoren significant verschillen van dat bij mensen en menselijke kankers. De verschillen in ontwikkeling bij muizen en mensen verschilt op verschillende manieren, waarbij de grootte natuurlijk een duidelijk voorbeeld is." [4]
Deze onderzoekers hebben ook een overzicht gemaakt van verschillen tussen knaagdieren en kanker in mensen, waaronder de volgende punten:
- De kortere levensduur van knaagdieren betekent dat de tumoren in onderzoek een snelle progressie moeten hebben. Muizen kunnen kwaadaardige tumoren ontwikkelen, waarbij er meerdere genetische veranderingen optreden in een korte tijd (6-18 maanden) [5]. In tegenstelling tot bij mensen, waarbij het zelfs tot 30 jaar kan duren voordat menselijke kankercellen een kwaadaardig borstkanker vormen.
- Een ander verschil ligt in de immortalisatie, wat een belangrijk punt is van tumorontwikkeling. Knaagdiercellen hebben de eigenschap dat de immortalisatie met gemak gaat [6]. 'Immortalisatie' is een belangrijk mechanisme in kankerontwikkeling. Het betekent dat waar cellen eigenlijk zichzelf moeten vernietigen, dit niet gebeurt, en er dus een ongecontroleerde celgroei ontstaat.
- Muizen en primaire menselijke cellen hebben grote verschillen in telomeren en telomerase processen [7]. Telomeren zijn de einden van een DNA-streng en spelen een belangrijke rol bij celverdeling en DNA-mutatie (een belangrijke oorzaak van kanker).
- De morfologie van tumoren in muizen lijkt niet op de menselijke borstkankers en kunnen niet gekwalificeerd worden als equivalent van de menselijke tumoren in termen van de pathologie en verschillende types. De tumoren van ratten zijn ook onderscheidend en verschillen van de tumoren bij zowel muizen als mensen. De manier van uitzaaien verschilt ook tussen de soorten. [8]
- Borstkanker in mensen verspreidt zich meestal via het lymfestelsel, vaak vanaf de lokale lymfeklieren, waarna het zich uitzaait naar andere plekken, vaak naar de botten, het brein, de bijnieren, de lever en de longen. Bij muizen verspreid deze kanker zich bijna uitsluitend naar de longen. [9]
Dr. Kay-Uwe Wagner van de Medical Center van de Universiteit van Nebraska geeft aan dat er een fatale fout zit in het gebruik van dieren voor studie rond menselijke kankers. Het weefsel rond de kanker interageert significant met de kanker, maar het weefsel van de borstspieren van muizen verschilt fundamenteel van dat van de mens. [10]
Diermodellen voor borstkanker zullen dus nooit een authentiek model vormen voor menselijke borstkanker. Er zijn maar twee manieren om menselijke borstkanker te onderzoeken. Dat kan via borstkankerpatiënten of via nieuwe 3D in-vitro modellen.[11]
Dr Richard Klausner van het National Cancer Institute (VS) zei onlangs het volgende over kankeronderzoek met muizen: 'The history of cancer research has been a history of curing cancer in the mouse... We have cured mice of cancer for decades and it simply didn't work in humans.' [12]
Ook met stoffen die kankerverwekkend zijn bij mensen zijn vele fouten gemaakt. Testen op proefdieren zoals ratten, hamsters, cavia's, muizen, apen en bavianen brachten bijvoorbeeld geen enkele link aan het licht tussen glasvezels en kanker. Pas in 1991, na studies met mensen, labelde de OSHA (Occupational Safety & Health Administration) glasvezels als kankerverwekkend. [13][14][15]
Muizen, ratten en andere dieren zijn dus geen goede modellen voor kankeronderzoek. Het is dan ook niet zo gek dat maar 1 op de 20 kankerbehandelmethoden op de markt komt en dat van de methoden die op de markt komen in de afgelopen 20 jaar, maar 1 op de 5 echt efficiënt bleken om de levensverwachting op te rekken (voor enkele weken, maanden of jaren). [16]
Maar het gebruik van proefdieren kan ook medicatie tegenhouden, doordat de dieren ziek worden en daardoor de medicatie niet op de markt komt. Tamoxifen is ontwikkeld als anticonceptiemiddel en was al vele jaren op de markt. Maar nu wordt het gebruikt als middel tegen borstkanker. Dit middel gaf levertumoren bij ratten. Als dit middel dus niet al op de markt was en hetbekend was dat het voor mensen geschikt was en daar juist tegen borstkanker gebruikt kon worden, dan was het waarschijnlijk nooit op de markt gekomen. [17]. Dat blijft het risico met de grote en kleine verschillen tussen mensen en andere dieren. Medicatie kan in de trials terechtkomen of op de markt en daar slachtoffers of doden veroorzaken of het kan niet de genezing bieden die dierproeven 'aangaven'. Of het kan aangeven door dierproeven dat het te gevaarlijk is voor mensen, wat kan betekenen dat het misschien wel bij mensen had kunnen werken, maar dat de dierproefresultaten het van de markt gehouden hebben.
Genetisch gemanipuleerde muizen/ratten
Omdat dieren geen mensen zijn, proberen wetenschappers er alles aan te doen om dieren zodanig te manipuleren dat ze 'meer' mens lijken. Dit gaat via genetische manipulatie van de dieren.
In een recent rapport toonden wetenschappers uit Amerika de irrelevantie aan van het gebruik van genetisch gemanipuleerde muizen voor onderzoek. Lees hier meer daarover.
[1] Roy Kupsinel MD, Vivisection: Science or Shame
[2] Kay-Uwe Wagner, “Models of Breast Cancer: Quo Vadis, Animal Modeling?” Breast Cancer Research 6 (2004): 31-8.
[3] Robert Clarke, “Animal Models of Breast Cancer: Experimental Design and Their Use in Nutrition and Psychosocial Research,” Breast Cancer Research and Treatment 46 (1997): 117-33.
[4] Jong B. Kim et al., “Models of Breast Cancer: Is Merging Human and Animal Models the Future?” Breast Cancer Research 6 (2004): 22-30.
[5] Kim et al. 22-3.
[6] Kim et al. 23.
[7] Kim et al. 23.
[8] Kim et al. 23.
[9] Kim et al. 23.
[10] Wagner 35.
[11] Jong B. Kim et al., “Three-Dimensional In Vitro Tissue Culture Models of Breast Cancer—a Review,” Breast Cancer Research and Treatment 149 (2004): 1-11.
[12] http://www.phgfoundation.org/news/1231/
[13] The Guardian, July 20 1991.
[14] Occupational Lung Disorders, Butterworth 1982.
[15] Toxicology and Industrial Health, 1990, vol.6, pp293-307.
[16] Gardiner Harris, “New Drug Points Up Problems in Developing Cancer Cures,” The New York Times 21-12-2005.
[17] Nature Reviews Drug Discovery 2003; 2:167.