Bruno Lecomte: 'Jongeren die alternatieven gebruiken, scoren vaak beter'
Dissection.be: dierproeven in secundair onderwijs ontleed
Vijf organisaties sloegen de handen in elkaar en richtten eind 2008 dissection.be op, een site die oproept voor het gebruik van alternatieven voor het ontleden van dieren in het secundair onderwijs. Bruno Lecomte van SED - Stop Experimenten op levende Dieren - is één van de initiatiefnemers en doet maar al te graag een boekje open over dierproeven: in het klaslokaal, maar ook daarbuiten.
Waarom deze site ?
Dissection.be richt zich heel specifiek tot het secundair onderwijs. Dissectie - het opensnijden en ontleden van dode dieren - gebeurt daar helaas nog op grote schaal. Toch zijn er ook scholen waar men al jarenlang videobeelden gebruikt. Uit onderzoek bleek dat jongeren die alternatieve methoden gebruiken, vaak zelfs beter scoren op hun toetsen. Dit toont aan dat dissecties niet noodzakelijk zijn. Wat wij voorstellen, is het gebruik van moderne alternatieven zoals CD-roms met 3D-animaties waar de jongeren zelf mee aan de slag kunnen. Dat maakt de les meteen ook interactief en leuk.
Ik neem aan dat veel jongeren het niet fijn vinden om een konijn open te snijden.
Wel, daar heb je, net als elders in de maatschappij, twee tendensen. Sommige leerlingen kijken er al weken op voorhand naar uit om een dier te mogen opensnijden. Anderen zijn heel fel tegen dissecties gekant en vinden het ronduit afschuwelijk. Maar mits deze ontledingen hoe dan ook overbodig zijn, pleiten wij voor een totale ban en het gebruik van alternatieven.
En hoe is de situatie in het hoger onderwijs ?
Eind jaren '90 heb ik heel wat universiteiten bezocht. Ik merkte toen enorme verschillen op tussen instellingen onderling. Zo werden bij de VUB enkel nertsten uit kwekerijen gebruikt en uitsluitend in het eerste jaar. Op de Franstalige tegenhanger, de ULB, werden in het eerste jaar maar liefst vijf verschillende diersoorten ontleed. Het probleem daar is dat de studierichtingen geneeskunde, dierengeneeskunde en tandarts de eerste twee jaar samenzitten. Zij voeren dus allen dissecties uit, terwijl een tandarts er bij mijn weten geen baat bij heeft om de ingewanden van een rat te bestuderen. Ook een dokter in de geneeskunde heeft geen boodschap aan de anatomie van een rat of kikker. En als je dan nog eens bedenkt dat ongeveer de helft van de honderden studenten na het eerste jaar afhaakt, worden er heel wat dieren nutteloos opengesneden. De dissecties simpelweg naar het tweede of derde jaar verplaatsen, zou al een pak dieren uitsparen.
Maar iemand die voor dierenarts studeert, moet toch dissecties doen, niet ?
Inderdaad. Dat dierenartsen of biologen baat hebben bij dissecties is een feit. Maar wij pleiten ervoor om dieren te gebruiken die op natuurlijke wijze overleden zijn. Dit doet men al aan verschillende Amerikaanse universiteiten bij de opleiding dierenarts, dus het is perfect mogelijk.
'Testen op dieren bieden geen garantie op veiligheid.'
Naast dissectie bestaat er nog zoiets als vivisectie: proeven op levende dieren. Daar komt SED ook tegenin. Vind je makkelijk steun voor die campagne?
Ja, veel mensen zijn gekant tegen testen voor luxeproducten als cosmetica. Ook op Europees niveau denkt men er zo over: tegen 2013 wil men een totaal verbod op dierproeven voor cosmetica. Dit verbod had er eigenlijk al in de jaren '90 moeten komen maar werd telkens uitgesteld omdat de cosmetische industrie nog niet klaar zou zijn met het ontwikkelen van alternatieve methoden. Ook nu beweren ze nog niet klaar te zijn tegen 2013, dus ik hou mijn hart vast dat de Europese Unie alsnog van gedachte gaat veranderen en het verbod weer uitstellen.
De overheid kan toch een verbod afdwingen bij bedrijven?
Zeker, maar men komt doorgaans pas met een oplossing als het vijf voor twaalf is. Dat is net hetzelfde als met milieumaatregelen. Nu investeert men in milieuvriendelijke auto's en zonnepanelen, omdat men niet meer anders kan. Men had dat al jaren eerder kunnen doen.
Er is momenteel al heel wat cosmetica op de markt die niet op dieren getest is. Het zijn vooral grote bedrijven als l'Oréal die blijven vasthouden aan dierproeven. Er worden weinig alternatieven goedgekeurd door Europa, omdat voor vele testen op dieren nog geen valabele vervangmethode bestaat, luidt het. Dat klopt niet. De ECVAM (European Centre for Validation of Alternative Methods) is een Europees orgaan voor alternatieve testmethoden zonder het gebruik van dieren, dat werd opgericht in de jaren '90. De ex-directeur zei ook: 'Onderzoek op dieren is een slechte wetenschap.'
Naast de ethische, zijn er ook wetenschappelijke argumenten tegen dierproeven, lees ik op de site.
Dat is zo. Testen op dieren bieden geen garantie op veiligheid. Het is niet omdat een bepaald product of medicijn veilig is bevonden voor dieren, dat het ook noodzakelijk geen bijwerkingen heeft bij de mens - pas als een medicijn op de markt wordt gebracht en op grote schaal gebruikt, ziet men de eventuele effecten en bijwerkingen. Wetenschappelijke argumenten zijn ook de beste om de dierproefnemers zelf te overtuigen, zij beschouwen dieren als testmateriaal en staan dus niet echt open voor ethische argumenten. Thuis hebben ze wel een hond of kat waarvoor ze goed zorgen, maar eens ze op het werk komen, beschouwen ze honden, konijnen of muizen als testmateriaal dat zij naar hartelust mogen gebruiken.
'Men durft wel dingen verkopen die 'een beetje schadelijk' zijn'
Als dierproeven geen uitsluitsel geven, is het dan niet gevaarlijk om op de resultaten te vertrouwen?
Vaak wel, ja. Dierproefnemers kunnen het eindresultaat van hun testen deels zelf bepalen, bijvoorbeeld door de keuze van de dieren die ze gaan gebruiken. Zo weet men dat bepaalde stoffen in ratten geen slecht effect hebben, maar wel in honden. Dus gebruikt men ratten voor het onderzoek. Dat is een heel interessante werkmethode voor een commercieel bedrijf dat zo snel mogelijk haar product op de markt wil brengen. Dierproeven draaien vaak om financieel winstbejag, niet om veiligheid. En dat geldt ook voor medicijnen! Er zijn in het verleden zelfs mensen gestorven door het innemen van door dierproeven veilig bevonden medicijnen.
Brengt men dan bewust gevaarlijke producten op de markt?
Ik wil niet beweren dat men bewust een heel schadelijk product op de markt gaat brengen, daar heeft het bedrijf in kwestie uiteindelijk ook geen baat bij. Maar men durft wel dingen verkopen die 'een beetje schadelijk' zijn of waarvan men niet zeker weet hoe schadelijk ze zijn. Dit geldt voor medicijnen, kleurstoffen, chemicaliën, onkruidverdelgers, noem maar op.
Ik las in een interview met dokter Andre Menache dat dierproeven 5 tot 25 % uitsluitsel geven dat een medicijn geen bijwerkingen heeft voor de mens. Dat is bitter weinig!
Andre Menache is een van de vele wetenschappers die zich - op basis van wetenschappelijk bewijs - afzetten tegen dierproeven. Een andere wetenschapper schreef dat je beter kop of munt kan doen om te bepalen of een product veilig is. Dat zegt veel over de veiligheid die door dierproeven wordt geboden. Misschien geven dierproeven over het algemeen meer dan 25% zekerheid, maar zeker nooit 100%. Dierproeven zijn niet betrouwbaar. Daarom pleit SED voor de afschaffing ervan en het gebruik van alternatieven.
Waarom bestaan er dan überhaupt nog dierproeven ?
Sommige bedrijven verklaren dat het de enige manier is om alles te kunnen testen. Laten we zeggen dat dat het mooiste scenario is. Een minder mooi scenario is dat men niet meer wil investeren in alternatieven, hoewel deze testmethoden op lange termijn vaak goedkoper zijn en zeker en vast veiliger. De overheid verplicht vaak nog dierproeven. Wij willen deze verplichting de wereld uithelpen. Maar je mag de macht van de dierproeflobby niet onderschatten. Er zit een grote, winstgevende industrie achter dierproeven. Zo heb je kwekerijen waar labo's dieren kunnen aankopen via speciale catalogussen vergelijkbaar met die van pakweg 3 Suisses: je kan kiezen welk dier je wil en met welke afwijking. Een muis met kanker, een muis zonder haar, noem maar op. Dan heb je de bedrijven die kooien leveren, of producten die in labo's gebruikt worden. Vaak worden dierproeven uitbesteed aan grote bedrijven die de klok rond dierproeven doen, zoals bijvoorbeeld HLS (Huntingdon Life Science) in het Verenigd Koninkrijk. Deze industrie oefent druk uit op de wetgevers. Daarom bestaan er dus nog dierproeven.
Leen Raats
journalist/activist Bite Back
Meer weten over dierproeven in het onderwijs en de beschikbare alternatieve? Surf naar www.dissection.be.